اهمیت کشت پسته در ایران
پسته از درختان نیمه گرمسیری و از مهمترین محصولات باغی کشور است که به عنوان یک محصول استراتژیک جایگاه خاصی را در بین تولیدات کشاورزی کشور دارد و بخش عمده ای از صادرات غیر نفتی کشور را تشکیل میدهد. طبق آمارهای رسمی در سال 03-1402، سطح زیر کشت پسته 730 هزار هکتار در کل کشور میباشد که استانهای کرمان، خراسان رضوی و یزد به ترتیب رتبههای اول تا سوم را دارند. تقویم باغی باغات پسته (برای ارقام و مناطق مختلف کشور) در جدول زیر ارائه شده است.
تقویم باغی درختان پسته |
|
| ماه | مرحله رشدی پسته |
| فروردین | گل دهی و گرده افشانی و تشکیل میوه |
| اردیبهشت | توسعه میوه، مرحله ارزنی شدن تا لوبیایی شدن میوه |
| خرداد | توسعه میوه از لوبیایی شدن تا تشکیل پوست استخوانی |
| تیر | رشد و توسعه مغز |
| مرداد | رسیدگی فیزیولوژیک و تغییر رنگ میوه |
| شهریور | رسیدگی محصول و برداشت |
| مهر | برداشت |
| دی-بهمن | عملیات زمستانه |
پسیل پسته و هر چیزی که باید درباره آن بدانید!!
پسیل پسته با نام علمی Agonoscena pistaciae مهمترین آفت باغهای پسته در مناطق پسته کاری ایران میباشد. این آفت از زمان متورم شدن جوانههای پسته در اوایل بهار تا زمان ریزش برگها در پاییز بر روی درختان فعالیت دارد. پسیل پسته با تغذیه از شیره گیاهی باعث ضعف درخت و ریزش میوهها و برگها میگردد که در صورت عدم مبارزه خسارت سنگینی را به باغ وارد میکند. زمستانگذرانی پسیل پسته به صورت حشره کامل در منافذ پوست درخت، بقایای گیاهی، کلوخهها و شکاف ساختمانهای مجاور باغات میباشد. در انتهای فصل زمستان و با گرم شدن تدریجی هوا، جمعیت زمستانگذران با هجوم به باغات پسته ابتدا کمی از جوانههای در حال باز شدن تغذیه و سپس روی جوانهها و برگها تخم ریزی میکنند. بیشترین خسارت آفت مربوط به ماههای گرم سال است زیراکه افزایش درجه حرارت موجب افزایش جمعیت آن میگردد. پسیل پسته در اکثر نقاط کشور 5-4 نسل در سال دارد که تا 6 نسل هر گزارش شده است.
خسارات پسیل پسته به باغات و درختان
خسارت به صورت تغذیه پورههاي پسیل از شیره گیاه و تولید عسلک و بد منظره شدن شاخه و برگها است. از دست دادن شیره گیاهی، باعث ضعف عمومی، ریزش برگ ها، جوانه ها، دانه هاي کوچک و افزایش درصد پوکی و دهان بسته ماندن میوه میشوند. بیشترین خسارت از اواسط خرداد ماه تا اواسط تیرماه است که باعث ریزش برگها، خوشه ها، جوانهها و افزایش میزان پوکی میشود. خسارت در مرداد ماه، باعث افزایش مقدار دهان بسته ماندن میوهها میشود، یعنی همزمان با شروع مغز بستن و یا پس از آن، موجب اختلال در روند پرشدن مغز شده و در نتیجه خسارت جبران ناپذیري به محصول پسته وارد میآورد.
عدم مبارزه با پسیل و خسارت جبران ناپذیر به پسته
گاهی خسارت آفت به حدی است که محصول 3 سال متوالی را متأثر میسازد. در جمعیت کم آفت و یا سنین اولیه پورهها، میزان شکرک روی برگها کم است که این حالت بیشتر در نسلهای اول و دوم آفت در فروردین و اردیبهشت ماه دیده شده است و خسارت قابل توجهی ندارد. سمپاشیهای بی رویه در این مراحل، جمعیت اولیه و محدود دشمنان طبیعی را از بین بـرده و طغیان آفت را در نسلهای بعدی موجب میشود. در نسلهای مواجه با فصول گرم تولید شکرک به حدی است که زیر درختان را میپوشاند. در این مرحله برگها ریزش میکنند و سبب ضعف درخت و ریز و پوک شدن خوشهها میشود. در این زمان تجمع پسیل روی جوانههای مربوط به سال آینده، میتواند ریزش آنها را در پی داشته باشد و ضروری است سریعاً نسبت به مبارزه با آفت اقدام شود. بطور کلی نسل دوم و سوم (در اردیبهشت و خرداد ماه) مهمترین نسل آفت است زیرا در این زمان درختان پسته در مرحله حساسی بوده و میوه تازه تشکیل شده است و همچنین جوانههای زایشی سال بعد در حال شکلگیری است.
مدیریت تلفیقی پسیل پسته
بر اساس نظر و تجربیات متخصصین کنترل آفات در کشور، دو دسته عوامل شامل وابسته به تراکم (یعنی تراکم پسیل پسته یا جمعیت دشمنان طبیعی) و غیر وابسته تراکم (وابسته به مدیریت باغ و عوامل اقلیمی)، در طغیان یا کاهش جمعیت پسیل پسته موثر میباشند. عواملی مانند جمعیت اولیه زمستانگذران پسیل بالغ در پاییز (افزایش)، سرمای زودرس پاییزه (کاهش)، نوسانات دمایی زمستانه (کاهش)، سرمای اسفند ماه و فروردین ماه (کاهش)، بارندگی طول سال به خصوص در اسفند و فروردین و طول بهار (کاهش)، سال آور (افزایش) یا ناآور (کاهش)، افزایش جمعیت دشمنان طبیعی (کاهش) و استفاده از سموم پر خطر برای دشمنان طبیعی به خصوص بال تورریها و زنبورها در اویل فصل (افزایش) بر روی جمعیت پسیل تأثیر گذار هستند.
کنترل جمعیت آفات درختان پسته
از دیگر عوامل مؤثر در افزایش و کاهش جمعیت آفت عبارت است از:
- ارقام: ارقام پسته دارای حساسیت متفاوت در برابر پسیل هستند. ارقام کله قوچی، قرمز و احمد آقایی به رقم اکبری و سفید بادامی حشره را بیشتر به سوی خود جلب کرده و شروع آلودگی در نسلهای گوناگون آفت به صورت لکه ای، روی تک درختهای حساس آنها بیشتر است.
- آبیاری: پسیل پسته حشره ای خشکی دوست بوده و خسارت آن در باغهای کم آب بیشتر است. در باغ هایی که دور آبیاری مناسب دارند، شروع آلودگی به پسیل پسته، از ارقام حساس و درختانی است که در باغ با کم آبی مواجه هستند.
- بافت خاک: در اراضی سبک و شنی، درختان پسته دچار ضعف عمومی بوده و در مقابل اغلب آفات و بیماریها از جمله پسیل پسته حساسند و خسارت بیشتری را متحمل میشوند.
- تغذیه: کمبود عناصر غذایی پر مصرف (نیتروژن، فسفر، پتاسیم و کلسیم) و کم مصرف (آهن، روی، منگنز و مس) علاوه بر بروز اختلالات فیزیولوژیک، زمینه ابتلا درخت به بیماریها و فعالیت آفاتی چون پسیل پسته را نیز فراهم میآورد. مصرف بیش از حد نیتروژن موجب رشد رویشی گیاه شده و شرایط مساعد حمله و تغذیه حشرات مکنده و پسیل پسته را فراهم میکند. وجود پتاسیم کافی، مقاومت گیاهان را در برابر حشرات مکنده ای مانند پسیل، افزایش میدهد. کودهای پتاسه نقش مهمی در ایجاد مقاومت و تحمل درخت به خسارت آفات از جمله پسیل پسته دارند. پتاسیم در موقع کم آبی و خشکسالی ناجی گیاهان بوده و در تنظیم برداشت نیتروژن توسط گیاه از زمین نقش اساسی دارد. مصرف ترکیبات پتاسه مانند سیلیکات پتاسیم به صورت محلولپاشی علاوه بر افزایش تحمل درخت به تنش خشکی و گرما، تحمل درخت به استقرار و آلودگی پسیل پسته را افزایش میدهد. محلولپاشی کود مایع پتاس بالا و نیز دقت در زمان استفاده از کود سولوپتاس میتواند بطور غیر مستقیم بر کاهش جمعیت پسیل پسته در باغات موثر باشد.
- هرس: انجام هرس زمستانه و تابستانه و حذف شاخههای ضعیف و آلوده، به طور مستقیم و یا غیر مستقیم در کنترل پسیل پسته مؤثر است.
شبکه مراقبت و پیش - آگاهی: با توجه به اینکه اکثر جمعیت حشرات زمستان گذران، به محض تورم جوانههای گل، ابتدا روی ارقام حساس (کله قوچی و احمد آقایی) ظاهر میشوند، با انجام عملیات ردیابی و کنترل به موقع، میتوان از گسترش آن در نسلهای بعدی جلوگیری کرد.
- شستشوی گیاه با صابونها مجاز: صابونهای محلولپاشی توسعه یافته جهت مبارزه با آفات مکنده در برنامه مدیریت تلفیقی آفات مکنده به خصوص پسیل پسته اهمیت بالایی دارند، چراکه وابستگی و مصرف سموم را بسیار کاهش میدهند و به تولید محصول سالم تر کمک میکنند. از طرفی هزینههای کنترل پسیل پسته را تا حد قابل توجهی کاهش میدهند. این ترکیبات توانایی بالایی نیز در حل لایه مومی خارجی بدن پسیل دارند که این ویژگی باعث افزایش نفوذ و اثر بخشی سموم بر روی این آفات میشود و استفاده از آن را به عنوان یک ترکیب واحد جهت کنترل این آفات ممکن میسازد.
- مبارزه شیمیایی: در جدول زیر فهرست سموم توصیه شده بر اساس مقدار مصرف و بهترین زمان مصرف ارائه شده است. توصیه میشود در طول فصل از یک ترکیب در دو سمپاشی متوالی استفاده نشود. همچنین از یک ترکیب در طول یک فصل بیش از دوبار استفاده نشود تا خطر مقاومت جمعیت پسیل پسته به آن آفتکش ریسک حداقلی داشته باشد.
فهرست آفتکشهای مجاز و ثبت شده برای کنترل پسیل معمولی پسته | ||||
| نام عمومی | نام تجاری | مقدار مصرف | زمان مصرف | اثر جانبی بر دشمنان طبیعی |
| اسپیروتترامات | موونتو | 5/0 لیتر در هزار | در طول فصل خصوصاً اردیبهشت و خرداد ماه | خطر جزئی |
| استامی پراید | موسپیلان | 3/0-2/0 لیتر در هزار | در طول فصل، حداقل یک 21 روز پیش از برداشت | خطر متوسط |
| فلوفنوکسارون | کاسکید | 5/0 لیتر در هزار | ابتدا و آخر فصل | بی خطر |
| اسپیرودیکلوفن | انویدور | 5/0 لیتر در هزار | در طول فصل خصوصاً اردیبهشت و خرداد ماه | بی خطر |
| ایمیداکلوپراید | کنفیدور | 5/0 لیتر در هزار | تیر و مرداد ماه | خطرناک |
| فوزالون | زولون | 5/2 لیتر در هزار | در طول فصل | خطر متوسط |
| تیاکلوپراید | بیسکایا | 3/0 لیتر در هزار | تیر و مرداد ماه | خطرناک |
| هگزافلوروفن | کنسالت | 75/0 لیتر در هزار | در طول فصل خصوصاً اردیبهشت و خرداد ماه | بی خطر |
| آبامکتین | ورتیمک | 75/0 لیتر در هزار | تیر و مرداد ماه | خطر متوسط |
منابع:
- عبدالهی عزت آبادی، محمد، بصیرت، مهدی. 1397. اقتصاد مبارزه با آفت پسیل در باغهای پسته. انتشارات پژوهشکده پسته.
- عصار، محسن. 1398. مدیریت تلفیقی و تقویمی پسیل معمولی پسته Common pistachio psylla Agonoscena pistaciae (psyllidae; Hom.). انتشارات سازمان حفظ نباتات، دفتر پیش آگاهی.
